نقشه نیروهای سیاسی در گذار از جمهوری اسلامی
سروش آزادی
جمهوریخواهان دموکرات در میانهی جنگ؛ نهادسازی یا بازتولید مدار بستهی اقتدارگرایی؟
«روایت تحلیلی از سمینار ۱۴ و ۱۵ مارس در مرحلهی جنگ و فرسایش اجتماعی»
🗓 دوشنبه ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ – ۱۶ مارس ۲۰۲۶
🖋 گروه مطالعات سیاسی «سروش آزادی – جامعه در حال گذار»
این تحلیل در چارچوب همکاری پروژه «سروش آزادی – جامعه در حال گذار» با بخشی از جمهوریخواهان داخل و خارج از کشور تدوین شده است؛ نیروهایی که با رصد و ارزیابی انتقادی اینگونه نشستها و ابتکارهای دیاسپورا، میکوشند جایگاه و مسئولیت تاریخی خود را در متن جامعهی درگیر جنگ، سرکوب و فرسایش اجتماعی بازتعریف کنند و همزمان با حفظ پیوند ارگانیک با پایگاه اجتماعی داخل، زمینهی همکاری سنجیده و واقعگرایانه با نیروهای خارج از کشور را در مسیر همگرایی ملی و معماری عملی گذار در شرایط کنونی فراهم آورند.
🔵 مقدمه | چرا این نقد اکنون ضروری است؟
بلوک همگرایی جمهوریخواهان دموکرات ایران، در روزهایی سمینار خود را برگزار کرد که جامعهی ایران در وضعیت جنگی، انسداد امنیتی، فرسایش روانی-اقتصادی و بحرانهای چندلایهی اجتماعی قرار دارد. این همزمانی تصادفی نیست؛ بلکه آزمونی تاریخی است. هر ابتکار سیاسی در دیاسپورا، در چنین لحظهای، تنها یک نشست نظری نیست؛ بلکه باید نشان دهد چه نسبتی با واقعیت خونین و پراضطراب داخل کشور و در همزمانی «فروپاشی اجتماعی و فروپاشی سیاسی جمهوری اسلامی» قرار دارد.
پرسش ما از این نشست نه دربارهی نیت برگزارکنندگان، بلکه دربارهی جایگاه تاریخی آن است: آیا این همگرایی، به معماری واقعی گذار کمک میکند یا در چارچوب بازتولید یک قطب هویتی باقی میماند؟ آیا این تلاش، به شبکهی ملی گذار متصل میشود یا در مدار درونجریانی دیاسپورا گردش میکند؟
🔵 بخش اول | آسیبشناسی راهبردی
۱. قطب جمهوریخواهی یا شبکهی ملی گذار؟
تمرکز برنامه بر تثبیت «قطب جمهوریخواهی» از منظر هویتی قابل فهم است، اما در شرایط کنونی ایران، مسئلهی اصلی دیگر تثبیت هویت نیست، بلکه مدیریت لحظهی گذار در وضعیت جنگی و فرسایش اجتماعی است. در مرحلهی فروپاشی اجتماعی و سقوط ساختار، قدرت سیاسی جایگزین نه از تکثیر قطبها، بلکه از اتصال شبکهها تولید میشود. اگر همگرایی جمهوریخواهان صرفاً به یک بلوک درونجریانی محدود بماند، پیامدهای زیر را خواهد داشت:
- تقلیل گذار به مسئلهای هویتی: در حالی که جامعه به سازوکاری مشترک برای بقا نیاز دارد.
- بازتولید رقابت دروناپوزیسیونی: که در شرایط جنگی منجر به پراکندگی توان ملی میشود.
- انتزاع نهادی: تولید گفتمان بدون پشتوانهی اجتماعی برای تحمیل یا اجرای آن.
۲. غیبت رئالیسم اجتماعی در شرایط جنگی
در وضعیت اضطراری، هر استراتژی گذار باید سه مؤلفه داشته باشد: امنیت خدمات حیاتی، جلوگیری از خلأ قدرت و کنترل خشونت. گذار در شرایط عادی با گذار در شرایط جنگی کاملاً متفاوت است و استراتژیها باید با این واقعیت همراستا شوند.
۳. دیپلماسی؛ مشروعیت ملی یا رقابت نمایندگی؟
آیا این دیپلماسی در چارچوب نمایندگی جمعی تعریف شده یا در جهت تثبیت جایگاه یک جریان خاص؟ هر نوع رقابت بر سر نمایندگی بینالمللی بدون سازوکار همگرای ملی، اعتبار کل اپوزیسیون را تضعیف میکند.
۴. شبکهسازی رسانهای؛ مخاطب یا پایگاه؟
باید میان «مخاطب رسانهای» (شنونده) و «پایگاه اجتماعی» (شبکهی سازمانیافته با توان بسیج در داخل) تفاوت گذاشت. اگر شبکهسازی در سطح رسانههای دیاسپورا بماند، به تولید قدرت اجتماعی در داخل منجر نخواهد شد.
🔵 بخش دوم | معماری نهادی و مسئلهی پایگاه اجتماعی
آیا «معماری نهادی» بدون پایگاه اجتماعی واقعی معنا دارد؟ نهاد زمانی واقعی است که بر بدنهٔ اجتماعی استوار باشد. اگر جریان جمهوریخواه فاقد پیوند ارگانیک با شبکههای اجتماعی فعال در داخل (زنان، کارگران، دانشجویان و اقوام) باشد، طرحهای آن ناگزیر به پروژههای نخبگانی تقلیل مییابد. در لحظهی خلأ قدرت، آنکه پایگاه دارد معماری نهادی را تحمیل میکند، نه آنکه صرفاً برنامه مکتوب دارد. تجربه سال ۱۳۵۷ یادآور همین واقعیت است.
🔵 بخش سوم | پیشنهادها و راهکارها
- بازتعریف همگرایی: حرکت از مفهوم «قطب» به سوی «شبکهی ملی گذار».
- پیوند ساختاری با داخل: ایجاد کانالهای سازمانیافته با شبکههای مدنی و صنفی داخل کشور.
- تدوین معماری عملیاتی: ارتقای سطح طرحها از شعار به اسناد عملیاتی با محوریت عدالت انتقالی.
- پذیرش فشار از پایین: جایگزینی رقابت رسانهای با توانایی تولید مطالبه اجتماعی.
- پرهیز از هژمونیطلبی: اولویتبخشی به معماری نظم نو بر مسابقهی قطبهای سیاسی.
🔵 جمعبندی
معیار موفقیت هر تلاشی در سه چیز سنجیده میشود: اتصال شبکهای با دیگر نیروها، درک رئالیستی از شرایط جنگی و ارائهی معماری مبتنی بر پایگاه اجتماعی واقعی. «در مرحلهی کنونی، تفاوت میان امید و بیثباتی، در کیفیت اتصال نیروها رقم میخورد، نه در تکثیر قطبهای سیاسی».
🖋 گروه مطالعات سیاسی «سروش آزادی – جامعه در حال گذار»
🟦 سابَم – SABM | پیامآور بیداری بر فراز محلهها
📡 سروش آزادی | گذار آگاهانه
📢 برای اتحاد فراگیر و رهایی جامعهی ایران این اصول را بازنشر دهید:
📩 ارسال روایت، مدرک و شهادت میدانی:
0 Comments