«تیم ملی ایران، قربانی اشتباهِ یکی دانستن ایران و جمهوری اسلامی» آیدا رضائیان

یکی از خطاهای رایج در جوامعی که سال‌ها زیر سایه استبداد زندگی کرده‌اند، یکی دانستن «کشور» با «حکومت» است. در چنین شرایطی، خشم و نفرتی که متوجه ساختار سیاسی حاکم است، گاه ناخواسته به سوی نمادهای ملی، سرمایه‌های انسانی و حتی خود ملت سوق پیدا می‌کند. این همان نقطه‌ای است که مرز میان مبارزه سیاسی و آسیب زدن به منافع ملی کمرنگ می‌شود.

تیم ملی فوتبال ایران، بخشی از ساختار جمهوری اسلامی نیست. این تیم نه در شکل‌گیری سیاست‌های حکومت نقشی داشته و نه در سرکوب، فساد، تبعیض و ناکارآمدی‌های آن سهیم بوده است. بازیکنان تیم ملی، فرزندان همان جامعه‌ای هستند که مردمش دهه‌ها با محدودیت، فشار اقتصادی، مهاجرت اجباری و آرزوی آزادی دست‌وپنجه نرم کرده‌اند. آنان از دل همین خانواده‌ها، همین شهرها و همین کوچه‌ها برخاسته‌اند.

در آستانه مسابقات تیم ملی در خارج از کشور، بار دیگر این بحث مطرح شده است که آیا باید از تیم ملی حمایت کرد یا آن را به عنوان نمادی از حکومت مورد اعتراض قرار داد. پاسخ به این پرسش، نیازمند تفکیکی روشن میان «ایران» و «جمهوری اسلامی» است؛ تفکیکی که متأسفانه در سال‌های اخیر بارها نادیده گرفته شده است.

هیچ حکومتی مالک یک ملت نیست. حکومت‌ها می‌آیند و می‌روند، اما کشور، مردم، فرهنگ، تاریخ و هویت ملی باقی می‌مانند. پرچم یک تیم ملی، پیش از آنکه نشانه یک دولت باشد، نماد میلیون‌ها انسانی است که خود را متعلق به آن سرزمین می‌دانند. نام ایران نیز بسیار کهن‌تر و ماندگارتر از هر نظام سیاسی معاصر است.

اعتراض به جمهوری اسلامی حق طبیعی هر شهروند آزادی‌خواه است. مخالفت با استبداد نه تنها حق، بلکه در بسیاری موارد یک مسئولیت مدنی و اخلاقی است. اما اعتراض زمانی سازنده و مؤثر خواهد بود که هدف خود را به درستی بشناسد. اگر خشم سیاسی به سوی ورزشکاران، هنرمندان، دانشمندان یا دیگر سرمایه‌های انسانی کشور هدایت شود، در نهایت آنچه آسیب می‌بیند حکومت نیست، بلکه سرمایه اجتماعی و غرور ملی یک ملت است.

تجربه ملت‌های مختلف نشان می‌دهد که در دوران حکومت‌های اقتدارگرا نیز مردم توانسته‌اند میان حاکمان و هویت ملی خود تمایز قائل شوند. آنان با حکومت مخالفت کرده‌اند، اما کشورشان را تضعیف نکرده‌اند؛ با استبداد جنگیده‌اند، اما امید ملی را قربانی نکرده‌اند.

ماه‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری نشان داده است که اشتباه گرفتن ایران با جمهوری اسلامی، خطایی پرهزینه و راهبردی است. هنگامی که منافع ملی قربانی رقابت‌های سیاسی می‌شود، در حقیقت همان مردمی آسیب می‌بینند که ادعای دفاع از آنان را داریم. هیچ پروژه آزادی‌خواهانه‌ای با تضعیف ملت و تخریب سرمایه‌های ملی به موفقیت نرسیده است.

تیم ملی فوتبال ایران نماینده جمهوری اسلامی نیست؛ نماینده نسلی از جوانان ایرانی است که استعداد، تلاش و آرزوهای خود را به میدان می‌آورند. ممکن است هر یک از آنان دیدگاه‌های سیاسی متفاوتی داشته باشند، اما آنچه آنان را در کنار یکدیگر قرار داده، نه وفاداری به یک حکومت، بلکه تعلق به نام ایران است.

شاید مهم‌ترین وظیفه امروز ما، حفظ همین مرز باشد؛ مرز میان مخالفت با یک نظام سیاسی و وفاداری به منافع ملی. زیرا آینده ایران را نه نفرت از یکدیگر، بلکه توانایی ما در تشخیص این تفاوت بنیادین خواهد ساخت: ایران یک ملت و یک سرزمین است؛ جمهوری اسلامی تنها یک حکومت.

آیدا رضائیان 18 خرداد 1405