اعلامیه جهانی حقوق بشر[1] در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ (۱۹ آذر ۱۳۲۷) در مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب و در آن حقوق اقتصادی، فرهنگی و سیاسی هر انسان، به عنوان عضوی از خانواده بشری به تفصیل بیان شده است.
انسان دارای حقوق است. نفس انسان بودن، هر کسی را دارای حقوقی میکند، حقوقی مستقل از تعلق او به فرهنگ و ملتی خاص. این اصول چون پایهای هستند حقوق بشر نامیده میشوند، نه حقوق این بشر یا آن بشر، یعنی نه حقوق ایرانی، عرب یا آلمانی، مسلمان، مسیحی یا یهودی، سیاه، سفید، زرد یا سرخ بلکه حقوق بشر در معنایی مطلق. حقوق بشر، انسان را در برابر افرادی که قصد ظلم یا آسیب رساندن به او را دارند، حفاظت میکند. با پایبندی به حقوق بشر همزیستی انسانها در صلح و آرامش امکان پذیر میشود. اساس اعلامیه حقوق بشر این ایده است که تمامی انسانها از بدو تولد آزادند و حقوقی برابر دارند.
سازمان ملل متحد پس ازبنیانگذاری خود با نظر به فجایع فاشیسم و جنگ جهانی دوم تدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر را در دستور کار خود گذاشت. کمیتهای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت[2]، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام میکرد. این سند، اعلامیهی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده میشود.
الئونور روزولت دربارهی حقوق بشر گفته است:
اجرای حقوق بشر از کجا آغاز میشود؟ از مکانهای کوچک نزدیک به خانه. این مکانها آن قدر کوچک هستند که نمیتوان آنها را در نقشهی جهان پیدا کرد. اما همین مکانهای کوچک بخشی از جهانی هستند که متعلق به جهان انسانهاست: محله، مدرسه، دانشگاه، کارخانه و محل کار یا اداره از جمله مکانهایی هستند که هر مرد، زن و کودکی حقوق، فرصتها و ارزش برابر خود را جستوجو میکنند.
در اینجا به طور خلاصه برخی از مفاد این اعلامیه بیان میشوند:
۱. تمامی انسآنها از بدو تولد آزادند و حقوقی برابر دارند.
۲. باید با تمامی انسآنها رفتاری یکسان داشت، مگر آن که دلیلی برای رفتار متفاوت وجود داشته باشد.
۳. تمامی انسانها حق زندگی با آزادی و امنیت را دارند.
۴. برده داری ممنوع است.
۵. هیچ کس نباید شکنجه شود.
۶. قانون برای تمامی انسانها صادق است و باید در مورد همهی آنها اجرا شود.
۷. قانون از همه ی انسآنها یکسان حمایت میکند.
۸. رجوع به دادگاههای عادل و رفتار منصفانهی دادگاه حق همهی انسانهاست.
۹. بازداشت نامنصفانه و بی دلیل ممنوع است.
۱۰. برخورداری از محاکمهی علنی حق تمامی انسانهاست.
۱۱. در مورد تمامی انسانها اصل بر بیگناهی است، مگر آن که خلاف آن ثابت شود.
۱۲. هیچ کس حق ندارد حریم خصوصی دیگران را مورد تعرض قرار دهد.
۱۳. تمامی انسانها حق دارند محل زندگی خود را تعیین کنند.
۱۴. پناهندگی به کشوری دیگر از حقوق مسلم انسانهاست.
۱۵. تمامی انسانها از داشتن حق ملیت برخوردارند.
۱۶. تمامی انسانها از حق ازدواج و تشکیل خانواده برخوردارند.
۱۷. حق دارایی برای تمامی انسانها صادق است.
۱۸. آزادی دین و باورها برای تمامی انسانها خدشهناپذیر است.
۱۹. آزادی بیان و عقاید از حقوق تمامی انسانهاست.
۲۰. آزادی اجتماعات و تشکلها از حقوق انسانها هستند.
۲۱. تمامی انسانها حق دارند از دموکراسی و تعیین جمعی نوع حکومت برخوردار شوند.
۲۲. حق امنیت اجتماعی از جمله حقوق بشر است.
۲۳. هر انسان بالغ حق دارد برای کسب درآمد شغلی داشته باشد.
۲۴. استفاده از اوقات فراغت و تفریح حق تمامی انسانهاست.
۲۵. تمامی انسانها از حق داشتن سرپناه و خوراک برخوردارند.
۲۶. حق آموزش از جمله حقوق بشر است.
۲۷. حقوق نویسندگان و پدیدآورندگان آثار فرهنگی و هنری باید به رسمیت شناخته شود.
۲۸. هر انسان حق زندگی در جامعهای آزاد و عادلانه را دارد.
۲۹. انسانها در برابر یکدیگر مسئول اند و باید از حقوق و آزادی یکدیگر دفاع کنند.
۳۰. هیچ کس حق ندارد این حقوق و آزادیها را از دیگران سلب کند.
اعلامیه جهانی حقوق بشر برتر از همهی قوانین ادیان، اقوام، دولتها و ملتهاست. هر قانونی علیه مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر تدوین شود، غیرقانونی و بیاعتبار است.
ماده ٢۶ اعلامیه جهانی حقوق بشر به صراحت میگوید آموزش و پرورش یک حق همگانی است و باید هدفش «ترویج حسنتفاهم، رواداری و دوستی میان تمام ملتها و تمام گروههای نژادی و یا مذهبی» باشد. یک نگاه به ماده نشان میدهد که ما چه فاصله عظیمی تا عملیکردن اندیشههای روادارانهی اعلامیه جهانی حقوق بشر داریم و چه کار عظیمی در پیش رو است.
احد قربانی دهناری
۱۵ آذر ۱۴۰۲ – ۶ دسامبر ۲۰۲۳
[1] Universal Declaration of Human Rights
http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/prs.pdf
[2] Eleanor Roosevelt
0 Comments