👈پاسخ سروش آزادی به متن آقای بهروز قربانی 👈 تأملی درباره جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان و مسئله نمایندگی مردم ایران – شورای ملی تصمیم

در پاسخ به متنی که در گروه سروش آزادی منتشر کردید، دیدگاه شخصی‌ام را با شما در میان می‌گذارم؛ با این تأکید که همواره از ورود به قطبی‌سازی‌ها و کشمکش‌های سیاسی درون اپوزیسیون پرهیز کرده‌ام.

«دریافت جایزه، نمایندگی سیاسی نیست»

پاسخی به یادداشت بهروز قربانی درباره جایزه آزادی بنیاد فریدریش ناومان

آقای بهروز قربانی در یادداشت «معیار مشروعیت نمایندگی مردم چیست؟» از بنیاد فریدریش ناومان خواسته‌اند در دعوت از رضا پهلوی برای دریافت امانی جایزه آزادی مردم ایران تجدیدنظر کند. استدلال اصلی ایشان این است که مردم ایران پهلوی را انتخاب نکرده‌اند و بنیاد نمی‌تواند به جای آنان نماینده تعیین کند.

اصل حاکمیت مردم روشن و پذیرفتنی است؛ اما تصمیم بنیاد، تعیین نماینده سیاسی مردم ایران نیست. بنیاد در بیانیه رسمی خود تصریح کرده که جایزه به مردم ایران تعلق دارد و رضا پهلوی آن را به‌صورت امانی دریافت می‌کند، تا روزی که امکان تحویل به نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده ایران فراهم شود. بنابراین، خود بنیاد میان «دریافت‌کننده امانی» و «نمایندگان منتخب مردم» تمایز گذاشته است.

نقد یادداشت قربانی از همین‌جا آغاز می‌شود: دریافت یک جایزه، با برخورداری از اختیار تصمیم‌گیری به نام مردم یکسان گرفته شده است. حال آنکه دریافت امانی جایزه، نه وکالت سیاسی ایجاد می‌کند، نه حق حکمرانی می‌دهد و نه انتخاب مردم درباره آینده را پیشاپیش تعیین می‌کند. از انتخاب‌نشدن یک فرد برای نمایندگی سیاسی، نمی‌توان ضرورت لغو دعوت او برای دریافت جایزه را نتیجه گرفت.

بنیاد ناومان نیز اختیار دارد براساس اهداف و ضوابط خود، از مبارزه مردم ایران تقدیر کند و دریافت‌کننده امانی جایزه را برگزیند. این بنیاد، معیار عمومی جایزه را کمک برجسته به توسعه جامعه مدنی لیبرال و تقویت ارزش‌های آزادی‌خواهانه معرفی کرده است. در توضیح دعوت از رضا پهلوی نیز به شناخته‌شدگی او و مواضع اعلام‌شده‌اش درباره آزادی و تعیین دموکراتیک نظام آینده اشاره می‌کند. این، انتخاب و ارزیابی خود بنیاد است و برای انجام آن به اجماع جریان‌های اپوزیسیون نیاز ندارد.

استقبال از اعطای این جایزه، به معنای واگذاری حق تعیین سرنوشت مردم نیست. حمایت بین‌المللی می‌تواند مبارزات آزادی‌خواهانه را در افکار عمومی جهان برجسته کند و فرصت بیشتری برای بیان مطالبات ایرانیان فراهم آورد. بهره‌مندی از چنین فرصت‌هایی حق همه نیروهای سیاسی و مدنی است. هیچ جریان مخالف جمهوری اسلامی نمی‌تواند برخورداری دیگری از این ظرفیت را به موافقت خود مشروط کند.

آقای قربانی به‌درستی بر تکثر جامعه ایران تأکید می‌کنند. اما نتیجه عملی پذیرش تکثر، به‌رسمیت‌شناختن حق حضور و فعالیت نیروهای متفاوت است. تکثر به این معنا نیست که هر نهاد خارجی برای دعوت از یک شخصیت سیاسی، باید رضایت تمام جریان‌ها را به دست آورد. چنین شرطی، عملاً برای هر جریان حق وتو بر حضور دیگران ایجاد می‌کند.

بر همین اساس، پیشنهاد نگهداری جایزه در بنیاد تا زمان انتخاب نمایندگان مردم، یک ترجیح قابل طرح است؛ اما الزام دموکراتیک محسوب نمی‌شود. درخواست عذرخواهی از مخالفان این انتخاب نیز بر این فرض استوار است که دعوت از پهلوی، حق سیاسی آنان را نقض کرده است. یادداشت توضیح نمی‌دهد کدام حق، صرفاً با این دعوت سلب شده است. حق مخالفت با یک تصمیم، به‌خودی‌خود برای صاحب آن حق لغو تصمیم ایجاد نمی‌کند.

مسئله مهم‌تر، جهت رقابت در اپوزیسیون است. حق نقد و اعتراض باید محفوظ بماند؛ درعین‌حال، درخواست جلوگیری از حضور یک رقیب را باید از نظر حاصل سیاسی آن سنجید. هنگامی که موضوع یک کارزار، لغو دعوت از نیروی دیگری در میان مخالفان جمهوری اسلامی می‌شود، توان جمعی به‌جای گسترش ظرفیت مبارزه، صرف محدودکردن فرصت یکدیگر می‌شود. این شیوه، قطبی‌سازی را تقویت و امکان همکاری را فرسوده می‌کند.

معیار اثباتی ما، افزایش توان جامعه برای گذار از جمهوری اسلامی است: دفاع از زندانیان سیاسی، مقابله با اعدام، حمایت از مطالبات جمعی و تقویت تشکل‌های مستقل. مردم ایران برای پیگیری حقوق و تعیین آینده خود به این ظرفیت‌ها نیاز دارند. نیروهای سیاسی نیز باید سهم خود را در پاسخ به همین نیازها روشن کنند.

اعطای جایزه آزادی به مردم ایران و دعوت از رضا پهلوی برای دریافت امانی آن، فرصتی مثبت برای بازتاب مبارزات ایرانیان است. می‌توان از این فرصت استقبال کرد و هم‌زمان حق تعیین آینده را منحصراً متعلق به مردم دانست. میان این دو موضع تعارضی وجود ندارد.

دفاع از حاکمیت مردم زمانی به نیروی سیاسی مؤثر تبدیل می‌شود که به سازمان‌یابی، مشارکت و توان انتخاب آنان کمک کند. تبدیل اختلاف بر سر یک دعوت به تلاش برای کنارزدن رقیب، چنین توانی نمی‌سازد. مسئولیت امروز اپوزیسیون، گسترش ظرفیت‌های مبارزه برای آزادی ایران و فراهم‌کردن زمینه تصمیم آزاد مردم درباره آینده خویش است.

سیاوش

۶ نوامبر ۲۰۲۶