معیار مشروعیت نمایندگی مردم چیست؟

👈 تأملی درباره جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان و مسئله نمایندگی مردم ایران

✍️ نویسنده: بهروز قربانی

یکی از بنیادی‌ترین اصول دموکراسی این است: چه کسی و بر اساس چه معیاری حق دارد خود را نماینده مردم بداند؟ آیا شهرت، پیشینه خانوادگی یا حمایت بخشی از جامعه برای چنین ادعایی کافی است؟ یا نمایندگی مشروع تنها از مسیر اراده آزادانه شهروندان و سازوکارهای دموکراتیک حاصل می‌شود؟

اختصاص جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان به مردم ایران، اقدامی قابل توجه است؛ اما تصمیم بنیاد مبنی بر سپردن دریافت امانی جایزه به رضا پهلوی، پرسشی اساسی درباره معیار نمایندگی ایجاد می‌کند.

اگر جایزه متعلق به مردم ایران است، بر چه مبنایی یک فرد به‌عنوان نماینده آنان انتخاب شده است؟ شناخته‌شدگی بین‌المللی، محبوبیت سیاسی یا پیشینه خانوادگی نمی‌تواند جایگزین رأی و رضایت آزادانه شهروندان شود.

این معیار باید درباره همه یکسان باشد؛ همان‌طور که جمهوری اسلامی با وجود ادعای نمایندگی مردم، به دلیل محروم کردن شهروندان از مشارکت آزادانه و سرکوب مخالفان، فاقد مشروعیت دموکراتیک است، مخالفان حکومت نیز نمی‌توانند پیش از انتخاب آزاد مردم، مدعی نمایندگی آنان شوند.

کشوری با بیش از ۹۰ میلیون جمعیت و جامعه‌ای متکثر از نظر سیاسی، فرهنگی، قومی و فکری که درباره آینده نظام سیاسی خود دیدگاه‌های متفاوتی دارد. در چنین جامعه‌ای، چگونه می‌توان یک فرد یا جریان سیاسی را نماینده مردم دانست، پیش از آنکه امکان انتخاب آزادانه برای شهروندان فراهم شده باشد؟

البته رضا پهلوی و هوادارانش، مانند هر شهروند دیگری، حق فعالیت سیاسی و دفاع از دیدگاه خود را دارند؛ اما حق فعالیت سیاسی با حق نمایندگی یک ملت متفاوت است.

جامعه مخالف جمهوری اسلامی متکثر است و از جمهوری‌خواهان، مشروطه‌خواهان، نیروهای ملی و قومی، دموکرات‌ها و دیگر جریان‌های سیاسی تشکیل شده است. تعیین نوع حکومت و رهبران آینده، حق انحصاری مردم ایران است.

از بنیاد فریدریش ناومان انتظار دارم در تصمیم خود بازنگری کند و جایزه را تا زمان امکان تحویل به نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده مردم، نزد خود نگه دارد. این اقدام با اصول دموکراسی و هدف اعلام‌شده بنیاد سازگارتر است.

در صورت اصرار بر تصمیم فعلی، انتظار دارم بنیاد با موضعی مسئولانه، نسبت به ایرانیانی که احساس می‌کنند در این تصمیم نادیده گرفته شده‌اند، عذرخواهی رسمی و علنی کند؛ به‌ویژه جمهوری‌خواهان، مخالفان بازگشت سلطنت، زندانیان سیاسی، خانواده‌های قربانیان سرکوب و آزادی‌خواهان ایرانی در داخل و خارج از کشور.

این بحث تقابل میان طرفداران و مخالفان یک شخصیت سیاسی نیست؛ دفاع از یک اصل بنیادین دموکراسی است:

مشروعیت سیاسی از اراده آزاد مردم سرچشمه می‌گیرد و هیچ فرد یا نهادی نمی‌تواند این حق را به جای آنان اعمال کند.

بهروز قربانی
مسیحی ایرانی، شبان کلیسا و آزادی‌خواه دموکرات
اسلو، نروژ – ۵ نوامبر ۲۰۲۶