وضعیت حقوق بشر در ایران

هرانا از پایان جنگ استقبال می‌کند؛ حقوق بشر و توقف اعدام‌ها باید محور هرگونه تعامل آینده با جمهوری اسلامی باشد

پرسش اصلی که همهٔ نیروهای سیاسی، مدنی و بین‌المللی باید از خود بپرسند این است: اگر امروز، در لحظهٔ آغاز گفت‌وگوهای جدید، حقوق بشر و توقف اعدام‌ها در اولویت قرار نگیرد پس چه زمانی قرار خواهد گرفت؟

📅 دوشنبه ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ / ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶

در حالی که پایان جنگ میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده امیدی نسبی برای کاهش تنش‌های خارجی ایجاد کرده، واقعیت میدانی داخل ایران تصویری کاملاً متفاوت را نشان می‌دهد؛ تصویری که ریشه‌های آن به جنبش دی‌ماه و ماه‌های پس از آن بازمی‌گردد؛ زمانی که اعتراضات سراسری با خشونتی کم‌سابقه توسط جمهوری اسلامی پاسخ داده شد و هزاران نفر در خیابان‌ها کشته، زخمی یا بازداشت شدند.

از همان روزها، حکومت با اتکا به فضای امنیتی و سپس با بهره‌گیری از سایهٔ جنگ، سرکوب داخلی را به سطحی رساند که بسیاری آن را تاریک‌ترین دورهٔ سه دههٔ اخیر می‌دانند.

در ماه‌های گذشته، موج گستردهٔ بازداشت‌ها، صدور احکام اعدام، اجرای سریع احکام تحت قوانین تازه‌تصویب‌شدهٔ «جاسوسی»، و برخورد با هرگونه فعالیت مدنی یا رسانه‌ای، نشان داد که جنگ خارجی برای حکومت نه تهدید، بلکه فرصتی برای تشدید کنترل داخلی بوده است.

هزاران نفر به اتهاماتی مبهم و گسترده بازداشت شده‌اند؛ از «همکاری با دولت‌های متخاصم» تا «ارسال تصاویر»، «داشتن تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای» یا حتی «ایجاد اضطراب عمومی». هم‌زمان، شمار اعدام‌ها به‌ویژه اعدام معترضان و زندانیان سیاسی به بالاترین سطح در دهه‌های اخیر رسیده است.

اکنون که جنگ پایان یافته و مذاکرات جدید در راه است، سازمان حقوق بشر ایران هشدار می‌دهد که نباید اجازه داد پایان درگیری خارجی، چشم‌ها را بر جنگ داخلی حکومت علیه شهروندانش ببندد. توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و پایان دادن به سرکوب سیستماتیک باید در مرکز هرگونه تعامل آینده با جمهوری اسلامی قرار گیرد؛ نه در حاشیهٔ مذاکرات و نه به‌عنوان امتیازی قابل ‌چشم‌پوشی.

اما پرسش اصلی که همهٔ نیروهای سیاسی، مدنی و بین‌المللی باید از خود بپرسند این است: اگر امروز، در لحظهٔ آغاز گفت‌وگوهای جدید، حقوق بشر و توقف اعدام‌ها در اولویت قرار نگیرد پس چه زمانی قرار خواهد گرفت؟

توقف فوری اجرای احکام اعدام و آزادی زندانیان سیاسی باید از شرایط اصلی و غیرقابل‌چشم‌پوشی در هرگونه گفت‌وگو یا مذاکرهٔ آینده با جمهوری اسلامی باشد.

سازمان حقوق بشر ایران هرانا (IHRNGO) در بیانیه‌ای اعلام کرد: با وجود استقبال از پایان جنگ میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، حقوق بشر مردم ایران نباید در مذاکرات آینده نادیده گرفته شود. بر اساس گزارش‌های رسمی حکومتی، جنگ تاکنون ۳٬۴۶۸ کشته برجای گذاشته که ۱٬۴۶۰ نفر از آنان غیرنظامی بوده‌اند.

رسانه‌های دولتی همچنین گزارش داده‌اند که بیش از ۶٬۵۰۰ نفر از زمان آغاز جنگ بازداشت شده‌اند؛ بسیاری از آنان اکنون با خطر صدور حکم اعدام بر اساس مفاد گسترده و مبهم «قانون جدید جاسوسی» روبه‌رو هستند.

علاوه بر این، در طول این دوره حداقل ۱۹ معترض، ۱۳ زندانی سیاسی وابسته به گروه‌های مخالف ممنوعه و ۱۰ نفر متهم به جاسوسی یا همکاری با دولت‌های خارجی اعدام شده‌اند.

هرانا ضمن استقبال از توقف جنگ تأکید می‌کند که وضعیت حقوق بشر در ایران نیازمند توجه فوری است و توقف اجرای احکام اعدام و آزادی زندانیان سیاسی باید جزء اصلی هرگونه گفت‌وگو با جمهوری اسلامی باشد.

اظهارات مدیر هرانا، محمود امیری‌مقدم

او گفت: «این جنگ هرگز دربارهٔ حقوق بشر مردم ایران نبود. برعکس، تأثیر بسیار منفی بر وضعیت حقوق بشر گذاشت. فراتر از کشتار، رنج و ویرانی ناشی از جنگ، حکومت از این شرایط به‌عنوان بهانه‌ای برای تشدید سرکوب داخلی استفاده کرد. در سایهٔ جنگ، هزاران ایرانی به‌طور خودسرانه بازداشت شدند و کشور شاهد افزایش چشمگیر اعدام زندانیان سیاسی بود؛ بالاترین رقم ثبت‌شده در سه دههٔ گذشته.»

او افزود: «در حالی که از پایان جنگ استقبال می‌کنیم و امیدواریم آتش‌بس پایدار بماند، باید بپذیریم که یک حکومت دیکتاتوری فاقد مشروعیت داخلی نمی‌تواند صلح پایدار تضمین کند. صلح پایدار تنها از طریق یک ایران دموکراتیک که به حقوق و کرامت همهٔ شهروندان احترام بگذارد، ممکن است. تغییر دموکراتیک باید از سوی مردم ایران صورت گیرد، نه از طریق مداخلهٔ نظامی خارجی.»

او تأکید کرد: «با پایان جنگ، امیدواریم جامعهٔ جهانی، به‌ویژه دولت‌های اروپایی، حقوق بشر مردم ایران را در مرکز تعاملات خود با جمهوری اسلامی قرار دهند. توقف فوری اجرای احکام اعدام و آزادی زندانیان سیاسی باید از شرایط اصلی هرگونه گفت‌وگو یا مذاکرهٔ آینده باشد.»

پیش‌زمینهٔ جنگ و پیامدهای آن

جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد و پس از ۴۰ روز، در ۸ آوریل ۲۰۲۶ با یک آتش‌بس موقت متوقف شد؛ آتش‌بسی که چندین بار تمدید شد. مذاکرات میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده سرانجام در ۱۴ ژوئن به اعلام توافق نهایی برای پایان جنگ انجامید.

در ۲۶ آوریل، بنیاد شهید و امور ایثارگران اعلام کرد که در جنگ ۴۰ روزه ۳٬۴۶۸ نفر کشته شده‌اند که ۴۵٪ آنان غیرنظامی بوده‌اند. همچنین ۳۴٬۰۶۰ نفر در این مدت زخمی شده‌اند.

هم‌زمان، یک کارزار گستردهٔ بازداشت‌های دسته‌جمعی در سراسر کشور آغاز شد. بازداشت‌شدگان با طیف وسیعی از اتهامات روبه‌رو هستند، از جمله:

جاسوسی و همکاری با اسرائیل و آمریکا

ثبت و ارسال تصاویر از اماکن حساس

ارتباط با رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور

داشتن تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک

«ایجاد اضطراب عمومی»

«تضعیف امنیت آنلاین»

در ۱۷ مه، احمدرضا رادان، فرمانده کل انتظامی کشور، بازداشت بیش از ۶٬۵۰۰ نفر را تأیید کرد و آنان را «خائن، جاسوس و عناصر مرتبط با دشمن» نامید.

قانون جدید جاسوسی

بازداشت‌شدگان تحت «قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و دولت‌های متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» محاکمه می‌شوند؛ قانونی که پس از «جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل» تدوین و در اکتبر ۲۰۲۵ تصویب شد و عملاً روند صدور و اجرای احکام اعدام برای معترضان، مخالفان سیاسی و حتی شهروندان عادی را تسریع کرده است.

اعدام‌ها پس از آغاز جنگ

اجرای احکام اعدام پس از حملات ۲۸ فوریه تا حد زیادی متوقف شده بود، اما از ۱۸ مارس تاکنون:

۱۹ معترض

۱۳ زندانی سیاسی وابسته به گروه‌های مخالف

۱۰ متهم به جاسوسی و همکاری با دولت‌های خارجی اعدام شده‌اند.

🟦 سابَم – SABM | پیام‌آورِ بیداری بر فراز محله‌ها

📡 سروش آزادی | گذار آگاهانه  

📡  (https://t.me/+601gpCRFbDIwODA0)تحلیل‌ها و گزارش‌های بیشتر (https://t.me/+uBXlvVdtCeI5ZmM0)

📩 ارسال روایت، مدرک و شهادت میدانی

shojaei1988shojaei@gmail.com