«انقلاب ملی»؛ یک مفهوم سیاسی روشن یا یک شعار هویتی؟ آیدا رضاییان
در سالهای اخیر، بخشی از جریان سلطنتطلب کوشیده است اعتراضات علیه جمهوری اسلامی را با عنوان «انقلاب ملی» یا «انقلاب شیر و خورشید» توصیف کند. پرسش اصلی این است که این نامگذاری دقیقاً چه معنایی دارد و چه محتوای سیاسی مشخصی را نمایندگی میکند؟
در تاریخ معاصر، انقلابها معمولاً بر اساس اهداف، نیروهای اجتماعی یا ایدئولوژیهای خود شناخته شدهاند. انقلاب فرانسه با مفاهیمی چون شهروندی و حاکمیت ملی گره خورده بود، انقلاب روسیه بر پایه یک پروژه سوسیالیستی شکل گرفت و بسیاری از جنبشهای ضد استعماری نیز دارای اهداف روشن سیاسی و اجتماعی بودند. در همه این موارد، نام و هویت انقلاب، بازتابی از محتوای آن بود.
در مورد عنوان «انقلاب ملی»، مسئله اصلی نه استفاده از واژه «ملی»، بلکه ابهام در تعریف آن است. مشخص نیست این مفهوم دقیقاً چه برنامهای برای ساختار سیاسی آینده، نظام اقتصادی، حقوق شهروندی و شیوه انتقال قدرت ارائه میکند. در بسیاری از موارد، تأکید اصلی بر نمادهایی مانند پرچم شیر و خورشید یا ارجاع به دوران پهلوی قرار میگیرد؛ در حالی که درباره سیاستهای عملی آینده، توضیح کمتری ارائه میشود.
منتقدان بر این باورند که هیچ جنبش سیاسی صرفاً با اتکا به نمادها نمیتواند به یک نیروی پایدار اجتماعی تبدیل شود. تجربه تاریخی نشان میدهد که موفقیت جنبشها بیش از هر چیز به توانایی آنها در ارائه برنامه، سازماندهی نیروهای اجتماعی و پاسخگویی به مسائل واقعی جامعه وابسته است.
از این منظر، بحث اصلی نه بر سر نام «انقلاب ملی»، بلکه بر سر محتوای آن است. اگر این عنوان بتواند حامل یک برنامه روشن سیاسی و اجتماعی باشد، میتواند به یک مفهوم معنادار تبدیل شود؛ اما اگر صرفاً در سطح نمادها و شعارها باقی بماند، بعید است بتواند فراتر از یک هویت تبلیغاتی عمل کند.
آیدا رضائیان 2 ژوئن 2026
0 Comments