زنان ایرانی در خط مقدم بحران پنهان |
از تبعیض ساختاری-جنسیتی تا فقر چندبعدی در اقتصاد جنگی
📅 تاریخ انتشار: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ – ۲۰ آپریل ۲۰۲۶
🖋 کمیته مستقل برابری و حقوق زنان ایران
🔵 حذف زنان از بازار کار، نشانه یک الگوی ساختاری-جنسیتی در نظام جمهوری اسلامی
گزارش منتشرشده در اقتصادنیوز با عنوان «زنان؛ قربانی اول تعدیل نیرو» تصویری روشن از موقعیتی ارائه میدهد که در آن، زنان شاغل در ایران نهتنها با ناامنی شغلی مزمن مواجهاند، بلکه در شرایط بحران کنونی (از اعتراضات تا جنگ) به نخستین گروهی تبدیل میشوند که از بازار کار حذف میشوند. در این گزارش، سمیه گلپور رئیس کانون انجمنهای صنفی کارگران، تأکید میکند که بیش از ۷۰ درصد زنان کارگر در قالب قراردادهای موقت، سفیدامضا، شفاهی یا بدون بیمه فعالیت میکنند؛ وضعیتی که اخراج آنها را برای کارفرما کمهزینه و سریع میسازد.
تمرکز اشتغال زنان در بخشهای آسیبپذیر مانند خدمات، آموزش خصوصی، خردهفروشی و صنایع کوچک، همراه با تصورات جنسیتی در ساختار قدرت جمهوری اسلامی و بازار کار که مردان را «نانآور اصلی» میداند، باعث میشود زنان در هر شوک اقتصادی، در اولویت حذف قرار بگیرند. این در حالی است که بخش قابل توجهی از این زنان، خود سرپرست یا تأمینکننده اصلی هزینههای خانوار هستند. پیامد این روند، صرفاً بیکاری نیست؛ بلکه سقوط معیشتی خانوار، افزایش فشار روانی، بازگشت اجباری به کار خانگی بدون درآمد، و تشدید آسیبپذیری اجتماعی و اقتصادی است. بهبیان دیگر، حذف زنان از بازار کار، بهطور مستقیم به گسترش «فقر چندبعدی» در سطح خانواده منجر میشود.
🎯 تلاقی تبعیض جنسیتی و بحران طبقاتی در ساختار جمهوری اسلامی
آنچه در این گزارش بهعنوان «تعدیل زنان» توصیف شده، در واقع صرفاً یک پدیده اقتصادی نیست، بلکه نتیجه تلاقی دو ساختار همزمان است: از یکسو، ساختار ایدئولوژیک و حقوقی جمهوری اسلامی که حضور زنان در بازار کار را همواره با محدودیت، تبعیض و نگاه ابزاری همراه کرده است، و از سوی دیگر، ساختار اقتصادی بحرانزدهای که در آن، هر شوک از تورم تا جنگ به پایینترین و بیپشتوانهترین لایههای اجتماعی منتقل میشود. در این تلاقی، زنان مزدبگیر به یکی از آسیبپذیرترین نقاط اقتصاد تبدیل میشوند. آنها نهتنها در موقعیت «نیروی کار ارزانتر» قرار دارند، بلکه بهدلیل فقدان امنیت شغلی، دسترسی محدود به منابع مالی و ضعف شبکههای حمایتی، عملاً به «متغیر تعدیل» در بازار کار بدل شدهاند؛ یعنی در هر بحران، حذف آنها سادهترین راه برای کاهش هزینههاست.
اما اهمیت این مسئله فراتر از بازار کار است. حذف زنان از چرخه اشتغال، مستقیماً به فروپاشی تعادل اقتصادی در سطح خانواده منجر میشود. در شرایطی که بخش قابل توجهی از زنان، نانآور یا شریک اصلی درآمد خانوار هستند، بیکاری آنها به معنای انتقال فوری بحران به سطح معیشت، تغذیه، آموزش و سلامت خانواده است. به این ترتیب، بحران اقتصادی بهواسطه حذف زنان، به «بحران اجتماعی چندلایه» تبدیل میشود. از منظر تحلیل سروش آزادی، این وضعیت را باید بهعنوان یکی از گسلهای فعال جامعه در شرایط گذار در نظر گرفت؛ جایی که تبعیض جنسیتی و نابرابری اقتصادی یکدیگر را تقویت میکنند و به تولید نوعی «حاشیهنشینی مضاعف» برای زنان میانجامند: «حاشیهنشینی در ساختار قدرت، و همزمان حاشیهنشینی در اقتصاد.»
📌 زنان، نقطه تلاقی بحرانهای پنهان جامعه
گزارش اقتصادنیوز نشان میدهد که زنان شاغل در ایران، نه در حاشیه، بلکه در مرکز یکی از مهمترین بحرانهای معاصر قرار دارند. آنچه امروز بهصورت اخراج، قراردادهای سفیدامضا و نبود بیمه دیده میشود، در واقع نشانهای از یک روند عمیقتر است: حذف تدریجی زنان از بازار کار رسمی و بازگرداندن آنها به موقعیتی وابسته و بیثبات در وضع موجود.
در شرایطی که اقتصاد ایران تحت فشار همزمان جنگ، تحریم و ناکارآمدی ساختاری قرار دارد، این حذف نهتنها به تشدید نابرابری جنسیتی میانجامد، بلکه یکی از مسیرهای اصلی گسترش فقر در جامعه است. به بیان دیگر، بحران معیشت در ایران بدون درک موقعیت زنان، قابل فهم نیست.
اگر این روند ادامه یابد، جامعه با وضعیتی مواجه خواهد شد که در آن، بخش بزرگی از زنان نهتنها از بازار کار حذف شدهاند، بلکه از امکان استقلال اقتصادی و مشارکت فعال در حیات اجتماعی نیز محروم میشوند. این همان نقطهای است که بحران اقتصادی، به بحران عدالت اجتماعی و در نهایت به مسئلهای سیاسی تبدیل میشود؛ مسئلهای که مستقیماً با آینده ساختار اجتماعی ایران در مرحله فروپاشی گره خورده است.
🟦 سابَم – SABM «پیامآورِ بیداری بر فراز محلهها»
📡 سروش آزادی | گذار آگاهانه
📡 تحلیلها و گزارشهای بیشتر
📩 ارسال روایت، مدرک و شهادت میدانی
0 Comments