پدیدارشناسی گذار | بازتعریف وضعیت جامعهٔ ایران در میانهٔ جنگ
از نارضایتی پراکنده تا زندگی محتاطانه در شرایط بحران
🗓 دوشنبه ۳ فروردین ۱۴۰۵ – ۲۳ مارس ۲۰۲۶
🖋 دفتر پدیدارشناسی و مطالعات گذار اجتماعی ایران
🔵 ۱) ضرورت بازتعریف تحلیل جامعهٔ ایران در شرایط جنگی
چارچوب‌های تحلیلی پیش از جنگ دیگر توان توضیح وضعیت امروز را ندارند. جنگ، اولویت‌های جامعه را از «اعتراض و سیاست» به «بقا، امنیت و مدیریت ریسک» منتقل کرده است. جامعه نه در مسیر بسیج سیاسی است و نه در وضعیت انفعال کامل؛ بلکه در حال شکل‌دادن به «زیست محتاطانه در بحران» است.
🔵 ۲) روایت کلی جامعه: ماندن بدون بسیج و بدون فروپاشی
سه هفته پس از آغاز جنگ، جامعه نه بسیج شده و نه فروپاشیده است. خیابان‌ها زنده‌اند اما رفتارها محتاطانه و کم‌ریسک شده‌اند. مردم نه پشت حکومت صف کشیده‌اند و نه به شکل هماهنگ علیه آن حرکت کرده‌اند. جامعه در وضعیت «تعلیق» به زندگی ادامه می‌دهد و منتظر لحظهٔ مناسب برای جهت‌گیری است.
🔵 ۳) پنج روند اصلی در میدان اجتماعی
- عدم شکل‌گیری حمایت مردمی از حکومت؛
- اختلال اجرایی دولت همراه با حفظ کنترل امنیتی؛
- کمک‌های محلی محدود و غیرشبکه‌ای؛
- اعتراض‌های پراکنده و کم‌دامنه؛
- تداوم ترس، اما در قالبی جدید؛ ترس فلج‌کنندهٔ گذشته به «ترس محاسبه‌گرانه» تبدیل شده است. مردم ریسک را کاهش می‌دهند و رفتارهای کم‌هزینه را ترجیح می‌دهند.
🔵 ۴) خطاهای تحلیلی رایج در فهم وضعیت امروز
- نارضایتی به معنای آمادگی برای کنش جمعی نیست.
- کاهش ترس به معنای آمادگی برای اقدام اجتماعی نیست.
- در شرایط جنگی، احتمال تبدیل شبکه‌های محله‌محور به شبکهٔ اجتماعی سراسری بسیار پرریسک است.
- شکاف در ساختار اجرایی رژیم به معنای فروپاشی آن نیست؛ قدرت سرکوب همچنان پابرجا مانده است.
🔵 ۵) واقعیت امروز جامعهٔ ایران
- جامعه در وضعیت دوگانهٔ «سکون و میل به حرکت جمعی» قرار دارد.
- فاصلهٔ مردم از حکومت زیاد است، اما این شکاف هنوز به رویارویی سراسری تبدیل نشده است.
- زندگی روزمره و زیست جمعی ادامه دارد، اما الگوی رفتاری به سمت احتیاط، صرفه‌جویی و مدیریت ریسک تغییر کرده است.
- نارضایتی‌ها پراکنده است و فعلاً فاقد انسجام و تأثیر بر روند تحولات جاری است.
- کمک‌های اجتماعی در قالب یاری‌رسانی‌های کوچک، محلی و مبتنی بر روابط نزدیک جاری است؛ اما این اقدامات به دلیل بحران‌های ناشی از جنگ، عدم اعتماد عمومی و ضعف نهادهای مدنی، هنوز به شبکه‌های گسترده و پایدار تبدیل نشده‌اند.
💡 سخنی با هموندان:
«عبور از وضعیت فرسایش اجتماعی و بحران جنگی تنها زمانی ممکن می‌شود که تکثر نیروهای اجتماعی، مدنی و سیاسی بتواند حول یک افق مشترک برای حفظ کرامت انسانی، عدالت اجتماعی و بازسازی نهادی هم‌سو شود. در شرایطی که جامعه در وضعیت «زیست محتاطانه» قرار دارد و انرژی اجتماعی بیشتر صرف بقا و مدیریت ریسک می‌شود، مسئلهٔ اصلی نه رقابت بر سر آیندهٔ قدرت، بلکه ایجاد حداقل‌های همکاری برای جلوگیری از امنیتی‌شدن کامل زندگی عمومی و مهار روند فروپاشی اجتماعی است. نیروهای سیاسی و مدنی در این مرحله رقیب یکدیگر نیستند؛ بلکه اجزای یک پیکرهٔ واحدند که مسئولیت دارند پیوندهای اجتماعی را تقویت، اعتماد عمومی را ترمیم و زبان مشترکی بنا کنند که بر حق زیست شرافتمندانه، آزادی‌های بنیادین و امکان کنش جمعی پایدار تأکید دارد. در نهایت، این مردم‌اند که در دل بحران و سرکوب، با حفظ همبستگی و پیوندهای اجتماعی می‌توانند مسیر آیندهٔ ایران را رقم بزنند.»
🖋 دفتر پدیدارشناسی و مطالعات گذار اجتماعی ایران
🟦 سابَم – SABM | «پیام‌آورِ بیداری بر فراز محله‌ها»
📡 سروش آزادی | گذار آگاهانه
📢 تحلیل‌ها و گزارش‌های بیشتر:
📩 ارسال روایت، مدرک و شهادت میدانی:
shojaei1988shojaei@gmail.com
0 Comments